Berekening Hollands dak (mansardedak met twee hellingen)

Bereken het dakvlak van een Hollands dak (gambrel) met twee dakhellingen. Twee hellingsvlakken, NEN 6707, NEN-EN 1991-1-3 sneeuwlast, kosten in EUR/m² 2026.

Gambrel Roof Calculator

A gambrel roof has two pitches per side: a steep lower pitch and a shallow upper pitch. Common on barns and farmhouse-style homes.

Building length (ft) Building width (ft) Break height (ft) Vertical rise of the lower steep section Lower pitch (X/12) Typical 18/12–22/12 (60–70°) Upper pitch (X/12) Typical 3/12–6/12 (15–27°)

Lower section area

280

sq ft (both sides)

Upper section area

607

sq ft (both sides)

Total roof area

887

sq ft / 8.87 squares

Wat de rekenmachine teruggeeft

Deze rekenmachine voor een Hollands dak (gambrel / mansardedak met twee hellingen) neemt gebouwlengte, breedte, breekhoogte en de twee hellingen, en geeft terug:

De horizontale projectie van de onderhelling (steil) in meters
De horizontale projectie van de bovenhelling (flauw) in meters
Het hellingsoppervlak per dakvlak, verdubbeld voor beide zijden
Totaal dakoppervlak in m² en in dakvlakvierkanten (1 vierkant = 9,29 m²)
Materiaalbehoefte met snijverlies erbij

Alle invoer en uitvoer zijn metrisch. Nederlandse dakdekkers werken in graden en millimeters. De rekenmachine accepteert hellingen in graden en toont ook de X/12-waarde voor wie werkt vanaf Noord-Amerikaanse tekeningen.

Stap 1 — Het gebouwoppervlak meten

Meet tot de overstek en tot de topgevelrand, niet tot de muur. Nederlandse overstekken zijn meestal 350–600 mm aan de goot en 100–200 mm aan de topgevel. Voor een L-vormige plattegrond elk rechthoek apart behandelen en de m² optellen.

Als het gebouw historisch is (Friese stelpboerderij, Zeeuwse hofstede, Achterhoekse hallehuisboerderij) ga er dan niet van uit dat de topgevels haaks staan. Meet beide diagonalen. Een afwijking van 1% over 12 m geeft 30 mm extra op de topgevelplank en een dozijn extra zaagsneden op de panindeling — een klein bedrag mits ontdekt voordat je materiaal bestelt.

Stap 2 — De breekhoogte vaststellen

Breekhoogte = verticale afstand van de dakgoot tot het punt waar de steile onderhelling overgaat in de flauwe bovenhelling. Bij een woonbestemd dak met een bewoonbare zolder is dit gewoonlijk 1,8–2,4 m — het breekpunt komt dan boven hoofdhoogte uit aan de binnenzijde, wat volledige stahoogte geeft op de eerste verdieping.

Bij een Friese stelpboerderij of een grote Zeeuwse hofstede kan de breekhoogte 3 m of meer bedragen. Hoe hoger het breekpunt, des te groter de oppervlakte van de steile onderhelling en des te meer bruikbaar binnenvolume.

Stap 3 — De twee hellingen kiezen

Gebruikelijke Nederlandse combinaties:

60° onder / 22° boven — standaard Hollands dak in pannen (Koramic OVH)
65° onder / 25° boven — Friese stelpboerderij in pannen of natuurleien
55° onder / 28° boven — minder steil, eenvoudiger valbeveiligingsplan
70° onder / 18° boven — extreme vorm, alleen in zinken Stehfalz of geprofileerde stalen plaat boven

NEN 6707 (bevestigingsregels voor pannen) en de productinformatie van Koramic, Monier en Westlandse Pannen geven minimumhellingen. In zone I (binnenland) accepteert OVH 22° met onderlaag, in zone II (kustzone) is 25° vereist. Vlakke handvormpannen Tuile du Nord beginnen bij 35°.

Stap 4 — Berekening van horizontale projecties

onderspanning = breekhoogte ÷ tan(onderhelling_graden)
bovenspanning = (gebouwbreedte ÷ 2) − onderspanning

Voorbeeld: Hollands dak 12 m × 9 m, breekhoogte 2,2 m, paar 60°/22°.

onderspanning = 2,2 ÷ tan(60°) = 2,2 ÷ 1,732 = 1,270 m
bovenspanning = 4,5 − 1,270 = 3,230 m

Stap 5 — Hellingsoppervlak

Hellingsfactor = 1 ÷ cos(hoek):

factor_onder = 1 ÷ cos(60°) = 2,000
factor_boven = 1 ÷ cos(22°) = 1,079

opp_onder_beide_zijden = 2 × factor_onder × onderspanning × lengte
opp_boven_beide_zijden = 2 × factor_boven × bovenspanning × lengte
totaal = onder + boven

Met een lengte van 12 m:

opp_onder = 2 × 2,000 × 1,270 × 12 = 60,96 m²
opp_boven = 2 × 1,079 × 3,230 × 12 = 83,64 m²
totaal   = 144,6 m²

Ongeveer 33% meer dakoppervlak dan hetzelfde gebouw onder een 22° zadeldak (108 m²).

Stap 6 — Snijverlies

Praktijkwaarden Werkspot 2026 en SBR Vakrichtlijn:

6–8% bij Koramic OVH of Monier Stonewold — de loodslab op het breekpunt verhoogt het aantal sneden
10% bij vlakke handvormpannen — de bovenste rij onder het breekpunt is verspilling
10–12% bij natuurleien — leien zijn niet bij te snijden, en de steile onderhelling verhoogt de breuk bij ladingen
5% bij zinken Stehfalz of gefelste aluminium

In het voorbeeld bij 8% snijverlies: 144,6 × 1,08 = 156,2 m² te bestellen.

Stap 7 — Materialen en prijzen 2026

Dekking	Bron	Leverprijs EUR/m² 2026	Opmerkingen
Koramic OVH-pan	Koramic 2026	18–32	Standaardpan in Nederland
Monier Stonewold	Monier 2026	22–36	Vlak alternatief
Westlandse handvormpan Tuile du Nord	Westlandse Pannen	30–48	Historische kwaliteit
Beton-pan Tegelpan zwart engobe	BMI/Monier	16–28	Goedkoop alternatief
Natuurlei Welsh of Spaans 32×22	Eternit / Cupa	55–95	Heritage / monumenten
Zink Stehfalz 0,7 mm (NedZink)	NedZink	78–125	Moderne mansardeprojecten

Bron: Koramic, Monier, Westlandse Pannen, BMI, Eternit, Cupa, NedZink prijslijsten 2026; Eigen Huis & Tuin, Werkspot, Buildsearch 2026 offerte-data.

De loodslab tussen beide hellingen is verplicht — meestal 1,8 mm (Code 4) loodlood van 400 mm breed gespijkerd op de onderdekking en geschoven onder de bovendekking. Reken 0,5 m² lood per strekkende meter gebouw plus 12% overlapping.

Stap 8 — Vereisten Bouwbesluit 2026 (Bbl) en NEN

Een renovatie van een Hollands dak in Nederland 2026 valt onder het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl 2026), de opvolger van het Bouwbesluit 2012. Sleutelpunten:

Rc-waarde dak Bbl 2026 — minimaal Rc = 6,3 m²K/W bij ingrijpende renovatie van het dak. Dat staat gelijk aan 200 mm minerale wol of 180 mm PIR onder de panlatten of in een sarking-opzet boven de spanten. Bij een Hollands dak moet het breekpunt apart worden gedetailleerd om koudebrug te voorkomen.
NEN 6707 — bevestigingsregels voor dakpannen. Elke pan in de gootrand en de topgevel moet mechanisch zijn bevestigd, en in windgebied IV en V (Hollandse kust) ook elke tweede pan in het veld. Stormhaken en clipfixaties verplicht boven 22°.
NEN-EN 1991-1-3 en /NB sneeuwlast — zie FAQ. Het bovenvlak dimensioneren op de volle 0,7 kN/m².
NEN-EN 1991-1-4 windbelasting — Nederland kent windgebieden I (binnenland) tot V (Texel/Vlieland). De windsuctie op een 22° helling in gebied IV vereist bevestiging op elke pan in een veld van 1 m vanaf de gootrand en topgevel.
Brandveiligheid Bbl 2026 §3.1 — dakbedekking moet voldoen aan BROOF(t1) bij brandgevaarlijke gevels (in dichte bebouwing). Pannen en natuurleien voldoen automatisch.

Stap 9 — Specifieke risico’s bij een Nederlands Hollands dak

Windsuctie op de bovenhelling. In windgebied IV en V is een 22° helling met OVH-pannen alleen toegestaan met stormhaak op elke pan in de gootrand en topgevel, en clipfixatie op één van de twee pannen in het veld. Stormhaken volgens NEN 6707 specificeren in het bestek.

Toegankelijkheid steile onderhelling. Boven 60° alleen met daktuinen verankerd aan de nok, randbeveiliging op een steiger op 1 m van de gootrand, en persoonlijke valbeveiliging op een tijdelijk verankerpunt door het dakbeschot in een spant. Zie FAQ en Bbl 2026 / Arbobesluit.

Sneeuwophoping bij het breekpunt. Sneeuw glijdt van de flauwe bovenhelling en stapelt zich op bij het breekpunt voordat hij verder valt. Sneeuwroosters of sneeuwhaken bij het breekpunt voorkomen plotselinge afval op voorbijgangers onder de gootrand. Op woonhuizen met openbare toegang onder de gootrand standaard specificeren.

Goot dimensioneren. Water uit de steile onderhelling en de flauwe bovenhelling valt in dezelfde gootrand. Volgens NEN-EN 12056-3 met de regenintensiteit van het KNMI (extreme bui T=10 jaar of T=100 jaar) wordt de goot vaak onderbemeten, wat overstroomt bij zomerse onweersbuien.

Volledige berekening — Hollands dak 12 × 9 m, 60°/22°

Dakvlakoppervlak           = 144,6 m²
Met 8% snijverlies         = 156,2 m²
Koramic OVH 10/m²          = 1.562 stuks × 1,80 EUR = 2.812 EUR
Tengels 22×38 mm           = 480 m × 0,80 EUR = 384 EUR
Panlatten 30×50 mm         = 270 m × 0,90 EUR = 243 EUR
Dampopen folie SD klasse A = 156 m² × 4,40 EUR = 686 EUR
Droge nokoplossing         = 12 m × 26 EUR = 312 EUR
Topgevelpan met windveer   = 24 m × 9 EUR = 216 EUR
Loodslab Code 4 breekpunt  = 12 m × 0,5 m² × 22 kg/m² × 5,80 = 766 EUR
Sneeuwroosters breekpunt   = 12 m × 28 EUR = 336 EUR
Steiger (4 weken)          = 1.700 EUR
Container en afvoer        = 580 EUR

Subtotaal materiaal en steiger ≈ 8.035 EUR
Prijsbereik volledig geinstalleerd = 200–300 EUR/m² × 144,6
                                    = 28.920 – 43.380 EUR compleet

Verwante rekenmachines

Dakhellingsrekenmachine — dakhelling in graden uit een hoogte-over-loopmaat
Dakvlakberekening — plattegrond naar dakvlak voor elke helling
Materiaalberekening dakbedekking — volledige metering van pannen, latten, folie en lood

Bronnen: Bbl 2026 (Besluit bouwwerken leefomgeving); NEN 6707 Bevestiging van dakbedekkingen; NEN-EN 1991-1-3 met NB sneeuwlast; NEN-EN 1991-1-4 windbelasting; NEN-EN 12056-3 hemelwaterafvoer; SBR Vakrichtlijn voor platte daken en hellende daken; Arbobesluit Hoofdstuk 3 valgevaar; prijslijsten Koramic, Monier, Westlandse Pannen, BMI, Eternit, Cupa, NedZink 2026; Eigen Huis & Tuin, Werkspot, Buildsearch en CBS bouwprijzenmonitor 2026.

Veelgestelde vragen

Wat is een Hollands dak en wat is het verschil met een mansardedak?

In het Nederlands taalgebied is het Hollands dak de tegenhanger van het Amerikaanse gambrel: twee hellingen per dakvlak — een steile onderzijde (60°–70°) en een tegenovergestelde flauwe bovenzijde (15°–30°). De topgevels blijven driehoekig zoals bij een eenvoudig zadeldak. Het klassieke vierzijdige mansardedak (Frans hooidak) heeft daarentegen aan alle vier zijden twee hellingen en wordt vooral op stadshuizen toegepast in Amsterdam en Den Haag. Het Hollands dak komt vooral voor op boerderijen in Friesland, Zeeland en de Achterhoek.

Welke dakhellingen zijn typerend in Nederland?

De onderhelling is meestal 55°–65°, de bovenhelling 15°–25°. Voor Koramic OVH en Monier Stonewold-pannen is de minimale dakhelling van het bovenste vlak 22° volgens NEN 6707 in zone I (binnenland) en 25° in zone II (kustzone). Vlakke handvorm-pannen zoals Koramic Tuile du Nord beginnen bij 35°. Natuurleien werken vanaf 22° in zone I en 26° in zone II. De steile onderhelling stelt zelden problemen voor de dakhellingsnorm.

Hoe bereken je het breekpunt rekenkundig?

Onderspanning = breekhoogte ÷ tan(onderhelling). Bovenspanning = (gebouwbreedte ÷ 2) − onderspanning. Voorbeeld: gebouw van 9 m breed, breekhoogte 2,0 m, hellingen 60°/22°. Onderspanning = 2,0 ÷ tan(60°) = 1,155 m. Bovenspanning = 4,5 − 1,155 = 3,345 m. De rekenmachine doet de trigonometrie automatisch en weigert inconsistente invoer (onderspanning groter dan halve breedte).

Welke sneeuwlast moet ik aanhouden?

Volgens NEN-EN 1991-1-3 met de Nederlandse Nationale Bijlage NEN-EN 1991-1-3/NB. Voor de steile onderhelling (boven 60°) is de vormfactor µ = 0 (volledige afschuiving) of voorzichtig 0,4. Voor de flauwe bovenhelling (15°–30°) µ = 0,8. Karakteristieke sneeuwlast in Nederland: hele land sk = 0,7 kN/m² volgens de Nederlandse NB (constante in tegenstelling tot de meeste andere landen). Het bovenste vlak dimensioneren op die volle waarde.

Wat kost een Hollands dak vervangen in Nederland in 2026?

Reken op 200–300 EUR/m² hellingsvlakoppervlak voor een complete vervanging in Koramic OVH-pannen, inclusief steiger, dampopen folie, panlatten conform NEN 6707, droge nokoplossing en afvoer. Voor natuurleien 280–400 EUR/m². Dat is 15–25% boven een gewoon zadeldak vanwege de loodslab tussen beide vlakken en de hangbescherming op de steile onderhelling. Bron: SBR Vakrichtlijn 2026, Werkspot 2026, Eigen Huis & Tuin 2026, Buildsearch 2026.

Heb ik valbeveiliging nodig op de steile onderhelling?

Ja. Het Bouwbesluit 2026 (Bbl 2026) en het Arbobesluit Hoofdstuk 3 vereisen valbeveiliging vanaf 2,5 m hoogte, en op daken vanaf een helling van 25°. Boven 60° (de gebruikelijke onderhelling) is alleen werken met daktuinen verankerd aan de nok mogelijk, plus randbeveiliging op een steiger op 1 m van de dakgoot, plus persoonlijke valbeveiliging aan een tijdelijk verankerpunt door het dakbeschot. Reken 15–20% extra arbeidsloon ten opzichte van een gewoon dak. Particulier zelfbouw is toegestaan maar het V&G-plan moet worden ondertekend door een bevoegd persoon.